تفاوت ضدآفتاب فیزیکی و شیمیایی چیست؟ کدام انتخاب بهتری است؟

اگر هنگام خرید ضدآفتاب با اصطلاحاتی مانند «ضدآفتاب فیزیکی»، «ضدآفتاب مینرال» یا «ضدآفتاب شیمیایی» مواجه شده‌اید و هنوز دقیقاً نمی‌دانید تفاوت آن‌ها چیست، تنها نیستید.

یکی از رایج‌ترین سوالاتی که درباره ضدآفتاب پرسیده می‌شود این است:

بالاخره ضدآفتاب فیزیکی بهتر است یا شیمیایی؟

بسیاری از افراد تصور می‌کنند ضدآفتاب‌های فیزیکی کاملاً بی‌خطر هستند و ضدآفتاب‌های شیمیایی مضرند. بعضی دیگر فکر می‌کنند ضدآفتاب‌های شیمیایی محافظت بیشتری دارند و ضدآفتاب‌های مینرال ضعیف‌تر هستند.

اما واقعیت این است که موضوع به این سادگی نیست.

هر دو گروه می‌توانند محافظت بسیار خوبی در برابر اشعه‌های مضر خورشید ایجاد کنند و انتخاب بهترین گزینه به نوع پوست، شرایط پوستی و نیازهای هر فرد بستگی دارد.

در این مقاله تفاوت ضدآفتاب‌های فیزیکی و شیمیایی، نحوه عملکرد آن‌ها، مزایا و محدودیت‌های هر کدام را بررسی می‌کنیم.

ضدآفتاب فیزیکی یا مینرال چیست؟

ضدآفتاب‌های فیزیکی که به آن‌ها Mineral Sunscreens نیز گفته می‌شود از فیلترهای معدنی برای محافظت از پوست در برابر اشعه فرابنفش استفاده می‌کنند.

امروزه تقریباً تمام ضدآفتاب‌های مینرال موجود در بازار بر پایه دو فیلتر اصلی ساخته می‌شوند:

• Zinc Oxide

• Titanium Dioxide

زینک اکساید یکی از کامل‌ترین فیلترهای ضدآفتاب محسوب می‌شود زیرا می‌تواند هم در برابر اشعه UVA و هم UVB محافظت ایجاد کند. به همین دلیل در بسیاری از ضدآفتاب‌های مینرال باکیفیت از زینک اکساید به عنوان فیلتر اصلی استفاده می‌شود.

ضدآفتاب‌های مینرال چگونه از پوست محافظت می‌کنند؟

سال‌ها تصور می‌شد که ضدآفتاب‌های مینرال مانند یک آینه عمل می‌کنند و اشعه خورشید را از سطح پوست بازتاب می‌دهند. به همین دلیل اصطلاح «ضدآفتاب فیزیکی» رایج شد.

اما مطالعات جدید نشان داده‌اند که این توضیح کاملاً دقیق نیست.

زینک اکساید و تیتانیوم دی‌اکساید علاوه بر بازتاب و پخش بخشی از اشعه UV، قسمت قابل توجهی از انرژی اشعه را نیز جذب کرده و آن را به گرمای بسیار خفیف تبدیل می‌کنند.

بنابراین ضدآفتاب‌های مینرال از سه طریق از پوست محافظت می‌کنند:

• بازتاب بخشی از اشعه UV

• پخش کردن بخشی از اشعه UV

• جذب بخشی از انرژی اشعه UV

به زبان ساده، این فیلترها مانند یک سپر محافظ روی سطح پوست عمل می‌کنند و مانع رسیدن بخش زیادی از اشعه‌های مضر به پوست می‌شوند.

آیا ضدآفتاب‌های مینرال وارد جریان خون می‌شوند؟

یکی از دلایل محبوبیت ضدآفتاب‌های مینرال این است که زینک اکساید و تیتانیوم دی‌اکساید جذب قابل توجهی از طریق پوست سالم ندارند و میزان ورود آن‌ها به گردش خون بسیار ناچیز است.

به همین دلیل بسیاری از متخصصان پوست برای گروه‌های زیر معمولاً ضدآفتاب‌های مینرال را ترجیح می‌دهند:

• کودکان

• زنان باردار

• زنان شیرده

• افراد دارای پوست بسیار حساس

• افرادی که سابقه حساسیت به ضدآفتاب دارند

البته این به معنای ممنوع بودن تمام ضدآفتاب‌های شیمیایی در این گروه‌ها نیست، اما ضدآفتاب‌های مینرال معمولاً انتخاب محافظه‌کارانه‌تری محسوب می‌شوند.

نور مرئی چیست و چرا اهمیت دارد؟

بسیاری از افراد تصور می‌کنند ضدآفتاب فقط باید از پوست در برابر UVA و UVB محافظت کند، اما برای برخی افراد نوع دیگری از نور نیز اهمیت دارد: نور مرئی.

مطالعات نشان داده‌اند که نور مرئی می‌تواند در تشدید برخی اختلالات رنگدانه‌ای پوست نقش داشته باشد.

خود زینک اکساید تا حدی در برابر نور مرئی محافظت ایجاد می‌کند، اما زمانی که رنگدانه‌های Iron Oxides به فرمول ضدآفتاب اضافه می‌شوند، این محافظت کامل‌تر می‌شود.

به همین دلیل ضدآفتاب‌های رنگی حاوی Iron Oxides معمولاً برای افراد زیر انتخاب مناسب‌تری هستند:

• افراد مبتلا به ملاسما

• افراد دارای لک‌های مقاوم پوستی

• افرادی که مستعد هایپرپیگمنتیشن پس از التهاب هستند

• افرادی که تحت درمان لک قرار دارند

به همین دلیل در بسیاری از راهنماهای درمان ملاسما، ضدآفتاب‌های رنگی حاوی Iron Oxides توصیه می‌شوند.

ضدآفتاب شیمیایی چیست؟

ضدآفتاب‌های شیمیایی از فیلترهای آلی استفاده می‌کنند که انرژی اشعه فرابنفش را جذب کرده و آن را به شکل انرژی کم‌خطرتر آزاد می‌کنند.

بخش بزرگی از ضدآفتاب‌های مدرن کره‌ای، اروپایی و آمریکایی از این نوع فیلترها استفاده می‌کنند.

ضدآفتاب‌های شیمیایی چگونه از پوست محافظت می‌کنند؟

وقتی اشعه UVA یا UVB به پوست برخورد می‌کند، فیلترهای شیمیایی انرژی این اشعه را جذب می‌کنند و آن را به گرمای بسیار خفیف تبدیل می‌کنند.

در واقع این فیلترها مانند یک جاذب انرژی عمل می‌کنند.

هر فیلتر شیمیایی در محدوده خاصی از اشعه UV عملکرد بهتری دارد. به همین دلیل معمولاً چند فیلتر مختلف در کنار هم قرار می‌گیرند تا محافظت کامل‌تری در برابر UVA و UVB ایجاد شود.

فیلترهای شیمیایی رایج کدام‌اند؟

فیلترهای شیمیایی را می‌توان به دو گروه کلی تقسیم کرد.

فیلترهای قدیمی‌تر

• Oxybenzone

• Octinoxate

• Octisalate

• Homosalate

• Octocrylene

• Avobenzone

بسیاری از ضدآفتاب‌های قدیمی آمریکایی بر پایه این فیلترها ساخته شده‌اند.

فیلترهای نسل جدید

• Uvinul A Plus

• Uvinul T150

• Tinosorb S

• Tinosorb M

• Mexoryl SX

• Mexoryl XL

• Mexoryl 400

این فیلترها معمولاً پایداری نوری بالاتری دارند و محافظت قوی‌تری به ویژه در برابر UVA ایجاد می‌کنند.

به همین دلیل بسیاری از ضدآفتاب‌های مدرن کره‌ای و اروپایی از این نسل جدید فیلترها استفاده می‌کنند.

نگرانی درباره جذب فیلترهای شیمیایی از کجا آمده است؟

بیشتر نگرانی‌ها مربوط به برخی فیلترهای قدیمی‌تر است.

مطالعات نشان داده‌اند که فیلترهایی مانند:

• Oxybenzone

• Octinoxate

• Homosalate

• Octocrylene

می‌توانند پس از استفاده روی پوست در مقادیر قابل اندازه‌گیری در خون دیده شوند.

اما باید به یک نکته مهم توجه کرد.

تا امروز حضور این فیلترها در خون به معنای اثبات آسیب قطعی برای سلامت انسان نبوده است. با این حال، هنوز همه اثرات بلندمدت آن‌ها به طور کامل مشخص نشده و تحقیقات در این زمینه ادامه دارد.

به همین دلیل بسیاری از متخصصان فرمولاسیون و متخصصان پوست ترجیح می‌دهند در صورت وجود گزینه‌های جدیدتر و پیشرفته‌تر، از فیلترهای نسل جدید استفاده کنند.

به بیان ساده، وقتی فیلترهایی با محافظت قوی‌تر، پایداری بهتر و نگرانی کمتر از نظر جذب پوستی در اختیار داریم، انتخاب آن‌ها منطقی‌تر به نظر می‌رسد.

آیا فیلترهای نسل جدید نیز وارد جریان خون می‌شوند؟

فیلترهای نسل جدید معمولاً ساختار مولکولی بزرگ‌تری دارند و جذب پوستی بسیار کمتری نسبت به برخی فیلترهای قدیمی نشان می‌دهند.

از جمله:

• Tinosorb S

• Tinosorb M

• Uvinul A Plus

• Uvinul T150

• Mexoryl 400

به همین دلیل این فیلترها امروزه جزو پیشرفته‌ترین فیلترهای مورد استفاده در ضدآفتاب‌های مدرن محسوب می‌شوند.

آیا ضدآفتاب شیمیایی محافظت بیشتری نسبت به ضدآفتاب مینرال دارد؟

خیر.

کیفیت محافظت یک ضدآفتاب تنها به مینرال یا شیمیایی بودن آن بستگی ندارد.

عوامل مهم‌تری نیز وجود دارند:

• نوع فیلترهای استفاده شده

• پوشش UVA

• پوشش UVB

• کیفیت فرمولاسیون

• مقدار مصرف

• تمدید منظم

بنابراین نمی‌توان صرفاً بر اساس عبارت «مینرال» یا «شیمیایی» درباره کیفیت یک ضدآفتاب قضاوت کرد.

در نهایت کدام بهتر است؟

اگر پوست بسیار حساسی دارید، باردار هستید، در دوران شیردهی قرار دارید یا ترجیح می‌دهید از فیلترهای معدنی استفاده کنید، ضدآفتاب‌های مینرال می‌توانند انتخاب مناسبی باشند.

اگر به دنبال بافت سبک‌تر، سفیدک کمتر و استفاده راحت‌تر هستید، بسیاری از ضدآفتاب‌های شیمیایی نسل جدید گزینه‌های بسیار خوبی هستند.

اما اگر ملاسما یا لک‌های مقاوم دارید، محافظت در برابر نور مرئی نیز اهمیت پیدا می‌کند و در این شرایط ضدآفتاب‌های رنگی حاوی Iron Oxides معمولاً مزیت قابل توجهی دارند.

جمع‌بندی

برخلاف تصور رایج، ضدآفتاب خوب لزوماً ضدآفتاب فیزیکی یا ضدآفتاب شیمیایی نیست.

ضدآفتاب خوب، ضدآفتابی است که محافظت مناسبی در برابر UVA و UVB ایجاد کند، به مقدار کافی استفاده شود و به طور منظم تمدید شود.

انتخاب بهترین ضدآفتاب باید بر اساس نوع پوست، شرایط پوستی و نیازهای هر فرد انجام شود، نه صرفاً بر اساس برچسب «مینرال» یا «شیمیایی».

---

درباره فاطیما

فاطیما سال‌ها در حوزه کازمتیک کمستری (Cosmetic Chemistry) و بررسی فرمولاسیون محصولات مراقبت پوست و مو فعالیت کرده است. او با تکیه بر دانش کارشناسی ارشد مهندسی شیمی، مسیر تخصصی خود را در زمینه ترکیبات، فرمولاسیون و ارزیابی علمی محصولات آرایشی و بهداشتی ادامه داده و همچنین دانش‌آموخته تریکولوژی (Trichology؛ علم سلامت مو و پوست سر) است.

محتوای منتشرشده در فاطیما کالکشن با تمرکز بر شواهد علمی، ترکیبات مؤثر و تحلیل فرمولاسیون محصولات تهیه می‌شود تا به مصرف‌کنندگان کمک کند انتخاب‌های آگاهانه‌تری در مراقبت از پوست و مو داشته باشند.